آسايشى براى آنهاست ليكن از اين عمل نيز ممنوع مىشوند . محمّد بن كعب قرظى گفته است : دوزخيان را پنج دعاست ، خداوند چهار دعاى آنها را پاسخ مىدهد ، و چون به دعاى پنجم مىرسند ديگر هرگز سخن نمىگويند . آنان مىگويند : رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ « 1 » ، خداوند در پاسخ آنها مىفرمايد : ذلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِيَ اللَّهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ وَ إِنْ يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا فَالْحُكْمُ لِلَّهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ « 2 » . پس از آن مىگويند : رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً « 3 » ، خداوند به آنها پاسخ مىدهد : أَ وَ لَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ ما لَكُمْ مِنْ زَوالٍ « 4 » . سپس مىگويند : رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ « 5 » ، خداوند پاسخ مىدهد : أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ « 6 » . بعد از آن مىگويند : رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ ، رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ « 7 » . خداوند در پاسخ آنها مىفرمايد : اخْسَؤُا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ « 8 » ، پس از اين ديگر هرگز سخن نمىگويند ، و اين شديدترين عذاب براى آنهاست . مالك بن انس مىگويد : زيد بن اسلم دربارهء قول خداوند متعال : سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحِيصٍ « 9 » گفته است : صد سال شكيبايى مىورزند ، سپس صد سال ديگر بيتابى مىكنند ، پس از آن مىگويند : سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « روز قيامت مرگ را به صورت قوچى كبود رنگ

--> ( 1 ) مؤمن / 11 : پروردگارا ما دو بار ميراندى و دو بار زنده كردى ، اكنون به گناهان خود معترفيم ، آيا راهى براى خروج از دوزخ وجود دارد ؟ ( 2 ) مؤمن / 12 : اين به خاطر آن است كه وقتى خداوند به يگانگى خوانده مىشود انكار مىكرديد و اگر كسانى براى او شريك قائل مىشدند ايمان مىآورديد هم اكنون داورى مخصوص خداوند بلند مرتبه و بزرگ است . ( 3 ) سجده / 12 : پروردگارا ديديم و شنيديم ما را باز گردان تا عمل صالح به جا آوريم . ( 4 ) ابراهيم / 44 : . . . مگر پيش از اين شما سوگند ياد نكرده بوديد كه زوال و فنايى برايتان نيست ؟ ( 5 ) فاطر / 37 : پروردگار ما را بيرون آور تا عمل صالح به جا آوريم غير از آنچه انجام مىداديم . ( 6 ) فاطر / 38 : آيا شما را به اندازه‌اى كه انسان در آن متذكّر مىشود عمر نداديم ؟ و انذار كننده به سوى شما نيامد ؟ پس بچشيد كه براى ستمگران هيچ ياورى نيست . ( 7 ) مؤمنون / 107 و 108 : مىگويد : پروردگارا شقاوت ما بر ما چيره شد و ما قوم گمراهى بوديم ، پروردگارا ما را از آن بيرون آور اگر بار ديگر تكرار كرديم قطعا ستمگريم ( و مستحقّ عذاب ) . ( 8 ) مؤمنون / 109 : دور شويد در دوزخ و با من سخن نگوييد . ( 9 ) ابراهيم / 21 : . . . چه بيتابى كنيم و چه شكيبايى ، تفاوتى براى ما ندارد ، راه نجاتى نيست .